T.C. Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı
-: (GMT + 3)
Select Language

Ulaştırma Altyapısı

İran, Doğu’dan Batı’ya ve Kuzey’den Güney’e uzanan iki ana ticaret yolu aksının kesişme noktasında yer almaktadır. Doğudan Batıya ve Afrika bölgesine ve denizlere ulaşım bakımından stratejik bir konumdadır. Tahran’dan yaklaşık bir saatlik uçuş mesafesinde 16 ülkeye ulaşmak mümkündür. İyi bağlanmış bir ulaşım ağı sistemi ve düşük nakliye maliyetleri İran’ın ulaşım sisteminin belirgin özellikleridir.

Ülkede 54 adet sivil havaalanı, 20 adet ticari liman, 19 aktif kara sınır kapısı, 13,5 bin KM demiryolu ve 88 bin KM şehirlerarası karayolu bulunmaktadır.

İran, Afganistan ile 945 km; Pakistan ile 978 km; Türkmenistan ile 1206 km; Azerbaycan ile 767 km; Ermenistan ile 40 km; Türkiye ile 486 km ve Irak ile 1609 km (toplam 6031 km) ortak kara sınırına sahiptir. Deniz sınırları ise 2440 km’dir.

İran Cumhurbaşkanlığı Yönetim ve Planlama Kurumu, 2015

İran, stratejik konumu ve zengin enerji kaynaklarına rağmen ulaşım alt yapısı bakımından gelişmiş dünya standartlarının gerisindedir. 2018 yılında Dünya Bankası, Lojistik Performans Endeksinde İran dünya sıralamasında 64. sıradadır. Lojistikte dünyada ilk sırada Almanya yer almakta, Türkiye 47. ve bölgenin en iyi ülkesi olarak gösterilen Birleşik Arap Emirlikleri 11. sıradadır (World Bank, Logistics Performance Index, 2018).

Karayolları

İran Ulaştırma ve Kentsel Gelişim Bakanlığı görev alanında olan 88.012 km şehirlerarası ve 128.138 km kırsal yol vardır (İran Yol Bakımı ve Taşımacılık Organizasyonu, 2017). Ülkenin yollarının % 37’si sağlam, % 20’si az bozuk, %19’u orta bozuk, % 24’ü çok bozuk olarak tanımlanmıştır (İran Cumhurbaşkanlığı Yönetim ve Planlama Kurumu, 2015).

Yük Taşımacılığı

29,91 milyon sefer ile 428 milyon ton yük taşınmıştır. Bu taşıma işlemlerinin %27’si ostanlar içinde ve %73’ü ostanlar arasında gerçekleşmiştir. Her taşımada ortalama 14,31 ton 507 km bir mesafeye taşınmış, her ton-kilometre için ortalama 904 Riyal (yaklaşık 8 kuruş) ücret ödenmiştir.

Yük Taşımacılığı Ostanlara Göre Çıkış Trafiği

İran Yol Bakımı ve Taşımacılık Organizasyonu, 2017

Karayolları ile en çok petrol ve kimyasal ürünleri, metal ürünleri ve inşaat malzemesi nakliyesi yapılırken demiryolları ile en çok madensel ve petrol ürünleri taşınmaktadır.

Ürün türü

Pay (%)

Petrol ve kimyasal ürünleri

13,2

Metal ürünleri

13,1

Çimento

13

İnşaat malzemesi

10,5

Maden ürünleri

10,2

Gıda

8,3

Tarım ürünleri

7,3

Hayvancılık ürünleri

4,6

Diğer

19,8

İran Yol Bakımı ve Taşımacılık Organizasyonu, 2017

Yolcu Taşımacılığı

Umumi araçlar ile 154 milyon kişi taşınmış ve sefer başına düşen yolcu sayısı 10 kişi ve ortalama katedilen yol 214 km’dir.  Özel arabalar hariç, yolculukların % 54’ü otobüslerle, % 27’si minibüslerle, % 19’u ise kiralık taksilerle yapılmaktadır (İran Yol Bakımı ve Taşımacılık Organizasyonu, 2017).

Kara Sınır Kapıları

İran’ın 31 ostanından 16’sı sınır bölgelerinde yer almakta, 9 ostanda sadece kara sınırı, 3 ostanda sadece deniz sınırı ve 4 ostanda hem kara hem deniz sınırı bulunmaktadır.

Ülkede 27 adet kara sınır kapısı bulunmakta ve bu kapıların 19’u aktiftir.

 

Kara Sınır Kapılarının Dış Ticaret İşlem Hacmi

Karayolları ile 2,1 milyon ton ithalat, 6,8 milyon ton ihracat ve 9,3 milyon ton transit taşımacılığı yapılmaktadır. Karayollarından ithalat ve ihracatta en çok pay alan sınır kapısı Bazergan (Gürbulak)’dır.

Kara Sınırlarında Yolcu Giriş Çıkış Sayıları

2017 yılında kara sınır kapılarından toplam 8,6 milyon kişi giriş (%41’i yabancı) ve 8,4 milyon kişi çıkış (%38’i yabancı) yapmıştır. Yolcu trafiğinde en aktif kara sınır kapıları Mehran (Irak), Şelemçe (Irak), Bazergan (Türkiye) ve Doğarun’dur (Afganistan).

 Kara Sınır Kapısı

 Ülke

Toplam giriş ve çıkış (milyon kişi)

 Pay (%)

 Mehran

 Irak

4,306

25,39

 Şelemçe

 Irak

2,048

12,08

 Bazargan (Gürbulak)

 Türkiye

1,618

9,54

 Dogarun

 Afganistan

1,027

6,06

 Razi

 Türkiye

1,005

5,93

 Bile Savar

 Azerbaycan

1,002

5,91

 Çezzabe

 Irak

0,982

5,79

 Astara

 Azerbaycan

0,857

5,05

 Diğer

 -

4,114

24,2

İran Yol Bakımı ve Taşımacılık Organizasyonu, 2017

Demiryolları

İran’da ilk tren seferi 1926 yılında yapıldı. Bugün 10.475 km ana demiryolu ve 2.962 km tali demiryolu vardır. Bu rakam Türkiye’de 11.000 km’dir. Tren ile yıllık 23 milyon kişi taşınmaktadır. Türkiye’de tren ile taşınan yolcu sayısı yıllık 78,4 milyon kişidir. Demiryolu ile 40,29 milyon ton yük (36,43 milyon ton iç transfer) taşınmaktadır. Demiryolları alanında faaliyet gösteren 11 özel şirket ve bir devlet şirketi vardır. Demiryolunda ortalama yolcu mesafesi 563 km ve ortalama yük mesafesi 677 km’dir (İran Demiryolları, 2016).

 

İran Demir Yolları Ağı, İran Ulaştırma ve Kentsel Kalkınma Bakanlığı

110’u özel sektör ve 805’i devlete ait 915 lokomotif bulunmaktadır (başlıca lokomotif cinsleri: 238 adet GT-26CW, 150 adet ER24PC, 118 adet G-12, 99 adet AD43C), 556 adeti (yük ve yolcu) hizmette kullanılmaktadır.

İran demiryollarında taşınan ürünlerin payı

Ürün Türü

Miktar (bin ton)

Pay (%)

Petrol Ürünleri

3521

8,74

Maden Ürünleri

28017

69,55

Tarım Ürünleri

1368

3,40

Gıda Ürünleri

888

2,20

Sanayi Ürünleri

3266

8,11

Kargo

249

0,62

Diğer

2973

7,38

Toplam

40282

100

 İran Demiryolları, 2016

Demiryolları ile yük taşımacılığında öne çıkan bölgeler Yezd (%36), Hürmüzgan (%18), Doğu İran (%11), İsfahan (%7), Güney İran (%7) ve Tahran’dır (%5) (İran Demiryolları, 2016).

Demiryolu Kapılarında İhracat Payları

Demiryolu Kapısı

Açıldığı Bölge

Miktar (bin ton)

Pay (%)

Bender Abbas

Umman Denizi

7926

71,42

Bender İmam

Fars Körfezi

1379

12,43

Mahşehr

Fars Körfezi

1158

10,43

Serehs

Türkmenistan

539

4,86

Razi (Kapıköy)

Türkiye

55

0,50

İnce Borun

Türkmenistan

21

0,19

Mircave

Afganistan

17

0,15

Hürremşehr

Irak

3

0,03

Colfa

Nahçıvan

0

0,00

Emirabad

Hazar Denizi

0

0,00

Toplam

 

11098

100

 İran Demiryolları, 2016

Demiryolu Kapılarında İthalat Payları

Demiryolu Kapısı

Açıldığı Bölge

Miktar (bin ton)

Pay (%)

Bender İmam

Fars Körfezi

1319

53,38

Bender Abbas

Umman denizi

693

28,05

Serehs

Türkmenistan

321

12,99

Mahşehr

Fars Körfezi

97

3,93

İnce Borun

Türkmenistan

22

0,89

Emirabad

Hazar Denizi

11

0,45

Mircave

Afganistan

8

0,32

Colfa

Nahçıvan

1

0,04

Razi (Kapıköy)

Türkiye

0

0,00

Hürremşehr

Irak

0

0,00

Toplam

-

2471

0

İran Demiryolları, 2016

Demiryolu kapılarından toplam 11 milyon ton ihracat ve 2,5 milyon ton ithalat yapılmıştır. İhracatta öne çıkan demiryolu kapısı Bender Abbas ve itahalatta öne çıkan demiryolu kapısı Bender İmam’dır.

Deniz Yolları

Deniz taşımacılığının İran ekonomisinde önemli bir yeri vardır. 20 adet ticari limanın olduğu İran’da, toplam ihracatın % 60’ı ve toplam ithalatın %75’i deniz limanlarından yapılmaktadır (İran Cumhurbaşkanlığı Yönetim ve Planlama Kurumu, 2015).

İran’ın kontrolü altındaki sular

190 bin km2

Ülkenin kıyı uzunluğu

5800 km

Adaların kıyı uzunluğu

1095 km

Ticari liman sayısı

20

Ticari limanların kapasitesi

217 milyon ton

Ticari limanların konteyner kapasitesi

5,2 milyon TEU

Yolcu kapasitesi

22,8 milyon kişi

Petrol-dışı yük kapasitesi

7 milyon ton

Petrol ürünleri yük kapasitesi

15,4 milyon ton

Toplam liman alanı

18.452 hektar

Toplam dok alanı

1.197 hektar

Toplam kapalı depo alanı

147,3 hektar

Deniz taşımacılık şirketleri

1.328 şirket

İran Limanlar ve Denizcilik Organizasyonu, 2016

Limanlar

İran Ticaretinde en önemli limanları Şehit Recai (Hürmüzgan) ve İmam Humeyni (Huzistan) sırasıyla toplam yükten % 55 ve % 29 pay almaktadırlar (İran Limanlar ve Denizcilik Organizasyonu, 2016). Şehit Recai limanı bölgede 4’üncü ve dünyada 76’ncı en büyük limandır (İran Cumhurbaşkanlığı Yönetim ve Planlama Kurumu, 2015).

 

Toplam Yükten Pay (Boşaltma ve Yükleme)

Liman

Toplam Yükten Pay (%)

Şehit Recai

55,69

İmam Humeyni

29,03

Keşm

4,47

Emirabad

2,04

Buşehr

1,85

Hürremşehr

1,49

Enzeli

1,39

Şehit Bahonar

1,18

Çabahar

0,92

Linge

0,83

Nuşehr

0,39

Çarak

0,34

Astara

0,12

Fereydun Kenar

0,07

Genave

0,06

Abadan

0,06

Cask

0,03

Çobede

0,02

Tiyab

0,01

Ervend Kenar

0,01

İran Limanlar ve Denizcilik Organizasyonu, 2017

Deniz Yük Taşımacılığı

İran’ın limanlarının toplam yıllık yük kapasitesi 217 milyon ton ve yıllık taşınan yük 156 milyon tondur: 65 milyon ton boşaltılmış ve 91 milyon ton yüklenmiş (İran Limanlar ve Denizcilik Organizasyonu, 2017).

 

Deniz Yolcu Taşımacılığı

İran’ın limanlarında yıllık yaklaşık 10 milyon yolcu giriş, 10 milyon yolcu çıkış yapmaktadır. Giriş çıkış yapan 10 milyon yolcunun en çok kullandığı limanlar Keşm, Şehit Hakkani, Kiş ve Hürmüz’dür. Diğer limanların payları yüzde ikinin altındadır. Tüm limanlardan giriş ve çıkış yapan yolcuların sayıları birbirine çok yakındır (İran Limanlar ve Denizcilik Organizasyonu, 2017).

Liman

Giriş Sayısı (%)

Çıkış Sayısı (%)

Keşm

72,3

72,4

Şehit Hakkani

13,9

14

Kiş

6,4

6,27

Hürmüz

2,2

2,4

İran Limanlar ve Denizcilik Organizasyonu, 2017

Hava Yolları

İran’da toplam 54 havalimanı bulunmaktadır. Sivil havalimanları üç kategoriye ayrılmıştır: Uluslararası Havalimanları, Havasınır Havalimanları ve İç Hat Havalimanları. İran’ın uluslararası havalimanları şunlardır: Mehrabad (Tahran), İmam Humeyni (Tahran), Meşhed, Şiraz, İsfahan, Bender Abbas, Zahedan, Tebriz ve Yezd. Havasınır limanların sayısı ise 29 ve bu havaalanlarından sadece Hac amacıyla İran ve Suudi Arabistan havayolları yurtdışı uçuş yapabilirler.

Yolcu trafiğinde en yoğun havalimanları Mehrabad, İmam Humeyni, İsfahan, Ahvaz, Kerman ve Meşhed havalimanlarıdır.

2016 yılında 22 milyon yolcu yurtiçi, 6 milyon yurt dışı olmak üzere toplamda 28 milyon yolcu taşınmıştır. Bu rakam aynı yılda Türkiye için 62,8 milyon olarak gerçekleşmiştir.

2016 yılında İran’a ait hava yollarının toplam uçuş sayısı 233 bindir, bu uçuşların 42 bini yurt dışı, 191 bini yurtiçi uçuş olarak gerçekleşmiştir (İran Havacılık Organizasyonu, 2016).

 

Yurtiçi (yerli şirketler)

Yurtdışı (yerli şirketler)

Yurtdışı (yabancı şirketler)

Uçuş sayısı (bin)

191,7

42,7

38,8

Yurtiçi Yolcu (milyon kişi)

22

5,97

4,9

Yük (bin ton)

12,5

45,5

39

Posta (ton)

1781

809

1323

İran Havacılık Organizasyonu, 2016

Havayolu Şirketleri

İran’ın 17 adet havayolu şirketi bulunmaktadır. Havayolu şirketleri devlete ait, yarı özel veya özel olabilmektedirler. Sektördeki en büyük firmalar Mahan, Iran Air ve Aseman’dır (İran Ulaştırma ve Kentsel Kalkınma Bakanlığı). Uluslararası ambargodan dolayı uçaklar eskidir, 2016 yılı ortalama uçak yaşı 23,5 yıldır. Dünyada ortalama uçak yaşı 10-12’dir (Hansman, 2014). Cins olarak İran havayollarına ait uçakların çoğunluğu Boeing MD-80, Airbus A320 ve Fokker F28 MK 100’dür (İran Havacılık Organizasyonu, 2016).

İran’a ait  havayollarının toplam uçak sayısı 288’dir. Bu sayı Türkiye’deki havayolları için 489 adet uçaktır. Uçak koltuğu başına düşen kişi sayısı ABD’de 276, BAE’de 35, Katar’da 43, Türkiye’de 910 ve İran’da 3.198 yolcudur (İran Cumhurbaşkanlığı Yönetim ve Planlama Kurumu, 2015).

İran havayolu şirketleri ve uçak durumu

Havayolları

Uçak sayısı

Ortalama uçak yaşı

Mahan

63

24,73

Iran Air

49

25,87

Aseman

35

25

Qeshm

22

21,64

Zagros

21

24

Ata

15

22

Kish Air

14

21,57

Taban

11

22,18

Puya Air

10

18,75

Caspian

10

22,9

Naft

9

24,22

Iran Air Tour

7

23,6

Meraj

7

19,29

Sepehran

5

22,4

Atrak

4

25

Sepahan

4

7,75

Saha

2

20

 

 288

23,5

 İran Ulaştırma ve Kentsel Kalkınma Bakanlığı

Hava Yük ve Yolcu Taşımacılığı

17 adet havayolu şirketinden yurtiçi yolcu hizmetinde 16 şirket, yurtdışı yolcu hizmetinde 13 şirket, yurtiçi yük taşımacılığında 16 şirket, yurtdışı yük taşımacılığında 7 şirket, yurtiçi postacılıkta 2 şirket ve yurtdışı postacılıkta 3 şirket faaliyet göstermektedir (İran Havacılık Organizasyonu, 2016). İran’ın yurtiçi yolcu ve yük hizmetlerinde sadece yerli şirketler çalışabilir.

Toplam Yurtiçi Yolcu Sayısından Yerli Şirketlerin Payı (%)

Havayolları

Pay (%)

Mahan Air

14,22

Aseman

13,51

Ata

10,43

Iran Air

9,28

Caspian

9,08

Kish Air

8,9

Zagros

8,71

Taban

8,35

Iran Air Tour

5,64

Diğer

11,88

İran Havacılık Organizasyonu, 2016

2016 yılında 54 yabancı havayolu şirketi İran’a uçuş gerçekleşmiştir. Yurtdışı giden ve gelen toplam yolcu sayısı 10,9 milyon kişidir. Bu yolcuların % 55’i İranlı şirketler tarafından ve % 45’i yabancı şirketler tarafından taşınmıştır (İran Havacılık Organizasyonu, 2016).

Yurtdışı yolcularının havayolu şirketlerine dağılımı

Havayolları

Yolcu sayısı

Pay (%)

Mahan Air

1862904

17,11

Iran Air

1482468

13,62

Turkish Air

895683

8,23

Qeshm Air

750552

6,89

Emirates

691274

6,35

Taban

541732

4,98

Air Arabia

366157

3,36

Qatar Airways

355714

3,27

Iraqi Airways

339672

3,12

Fly Dubai

320362

2,94

Zagros

292029

2,68

Meraj

278895

2,56

Ata

263558

2,42

Lufthansa

251652

2,31

Aseman

209603

1,93

Diğer

1984841

18,23

İran Havacılık Organizasyonu, 2016

Depolama

İran’da mevcut 661 adet deponun toplam kapasitesi 18,74 milyon metreküptür. Bu kapasite üç çeşit depolardan oluşmaktadır: Kapalı, hangar (yanları açık) ve açık hava depoları. Depolama kapasitesi en çok olan ostanlar Tahran (%71), Hürmüzgan (%9) ve Doğu Azerbaycan’dır (%5). Ayrıca 676 soğuk hava deposu bulunmakta ve bu depolar toplam 6,95 milyon metreküp alanı ile 1,83 milyon ton kapasiteye sahiptir. Bu kapasitenin %15’i sıfırın altında, % 68’i sıfırın üzerinde ve %17’si iki devreli depolardan oluşmaktadır. Soğuk hava deposu kapasitesi (tonaja göre) en çok olan ostanlar Batı Azerbaycan (%25), Doğu Azerbaycan (%10), Kerman (%9), Tahran (%8) ve Rezevi Horasan’dır (%8) (İran İstatistik Merkezi, 2016).

ŞEHİR İÇİ ULAŞIM 

İran’da nüfusun dörtte üçü şehirlerde yaşamakta ve kırdan kente göç devam etmektedir. Bu nedenle mevcut ihtiyaca cevap vermek ve etkin bir şehir içi ulaşım sisteminin kurulması zorluklar barındırmaktadır. Şehirleşme oranı hızla yükselirken, şehir içi ulaşım sistemleri talebi karşılayamamakta ve ülkenin birçok büyük şehri trafik ve çevre kirliliği ile uğraşmaktadır.

  • DAKA İLETİŞİM HATTI
  • 0 432 485 10 15
  • Daka İran Masası İletişim Hattı
  • 0 432 485 10 24
  • Adres
  • Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı
    Şerefiye Mah. Cumhuriyet Cad. 943. Sok. No:1 65140 İpekyolu / Van
  • E-Posta
  • iranmasasi@daka.org.tr
SOSYAL MEDYADA DAKA
Copyright © 2019. Her Hakkı Saklıdır. Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı Web Tasarım